کمی بیشتر از مدیریت بازرگانی

دانشگاه آزاد ،الگوي مديريتي تمركز غيرمتمركز
نویسنده : علی ایرانمنش - ساعت ۱٠:۳٧ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/٤/۱٥
 

ربع قرن از آخرين روز دومين ماه فصل بهار سال 1361 که دانشگاه آزاد اسلامي تاسيس شد مي گذرد. بي شک 25 سالگي دانشگاه آزاد اسلامي از ابعاد گوناگون مورد توجه قرار خواهد گرفت و افراد مختلف در زمينه خدمات گوناگون اين دانشگاه نظير جلوگيري از خروج نخبگان با تاسيس باشگاه پژوهشگران جوان، اعطاي بورسيه هاي تحصيلي به دانشجويان دوره هاي تحصيلات تکميلي، واگذاري امور به مردم، همگاني کردن آموزش، جلوگيري از خروج سرمايه هاي انساني و مادي کشور، جذب کمک ها و مشارکت هاي مردمي، خصوصي سازي در عرصه علم و آموزش، محروميت زدايي از مناطق کم تر برخوردار، ايجاد بيش از پنجاه هزار فرصت شغلي در شرايطي که هر فرصت شغلي نيازمند 200 ميليون ريال سرمايه است
بسترسازي مناسب در جهت دسترسي آسان همه اقشار جامعه به آموزش عالي در راستاي اهداف يونسکو، افزايش سرمايه اجتماعي کشور، کاهش اضطراب روحي و رواني ميان جوانان، معکوس کردن روند مهاجرت و توسعه شهري، شکستن انحصار دولتي و يا به عبارت بهتر کمک به بخش دولتي و زمينه سازي براي ارتقاء سطح علمي کشور، بهبود وضعيت امنيت اجتماعي، گسترش فضاي علم و تحقيق در کشور و ... از جمله همين موارد است که مسئولان و صاحبنظران از آن سخن خواهند گفت
دانشگاه آزاد اسلامي با دارا بودن 350 واحد دانشگاهي و مراکز آموزشي در سراسر کشور و ساخت يازده ميليون مترمربع مجتمع هاي بزرگ شامل فضاهاي آموزشي، فرهنگي، بيمارستاني، بهداشتي درماني، آزمايشگاهي، کارگاهي، ورزشي، رفاهي، کتابخانه، سايت هاي فناوري اطلاعات و ... و با جذب 30 هزار عضو هيئت علمي تمام وقت و نيمه وقت، نزديک به دو ميليون دانش آموخته تربيت کرده که در توسعه کشور نقش بسزايي داشته اند و در حال حاضر نيز يک ميليون و 300 هزار دانشجو را که بيش از نيمي از دانشجويان کشور را شامل مي شود زير پوشش خود دارد. همچنين 70 هزار دانش آموز كه زير پوشش 600 مدرسه و آموزشکده سما اين دانشگاه قرار دارند
سوال اصلي اين نوشتار اين است که چگونه دانشگاهي که در يک اتاق و با کمک يک ميليون توماني حضرت امام شکل گرفت توانست در مدتي چنين کوتاه به درختي چنين پربار تبديل شود. پاسخ به اين سوال از آن جهت حائز اهميت است که مي تواند راهگشاي حل بسياري از مشکلات اقتصادي و مديريتي کشور باشد
براي موفقيت دانشگاه آزاد اسلامي و گسترش آن از لحاظ کيفي و کمي مي توان دلايل متعددي برشمرد. اما به نظر نگارنده اين سطور راز موفقيت دانشگاه آزاد اسلامي در مديريت بهينه آن نهفته است. بي شک مديريت نهاد گسترده اي مانند دانشگاه آزاد اسلامي با آن گستردگي جغرافيايي کار چندان ساده اي نيست و شايد بتوان گفت بسيار پيچيده و دشوار است. اما مديريت دانشگاه آزاد اسلامي به خوبي از پس سازماندهي اين نهاد عظيم آموزشي و فرهنگي برآمده است. به نظر مي رسد مديريت اين دانشگاه يک اصل مهم مديريتي را سرلوحه کار خود قرار داده است: تمرکز غيرمتمرکز
تمرکز غيرمتمرکز باعث شده است که دانشگاه آزاد اسلامي از آفت بوروکراسي که مي توانست مجموعه اي چنين عظيم را به زانو درآورد رهايي يابد. در سيستم کنوني واحدهاي مختلف دانشگاه آزاد اسلامي از لحاظ امور مديريتي تقريبا به صورت مستقل و از نظر اقتصادي خودگردان اداره مي شود اين شيوه مديريت باعث مي شود که سازمان مرکزي زمان بيشتري براي بسترسازي و رسيدگي به امور زيربنايي داشته باشد
ايده "کوچک زيباست" شوماخر در دانشگاه آزاد اسلامي به درستي و در نهايت مهارت اجرا شده است. بکارگيري شيوه مديريت غيرمتمرکز و توجه به ايده "کوچک زيباست" باعث شده است که تصميم گيري به سطوح پايين تر اداري که آشنايي بيشتري با خصوصيات بخش خود دارند تفويض گردد. اين امر با ايجاد نظام سلسله مراتب مديريتي باعث صرفه جويي در زمان و سرمايه مي شود
از سوي ديگر اين شيوه مديريت باعث گرديده تا واحدهاي مختلف دانشگاه آزاد اسلامي به نوعي رقابت سالم با يکديگر بپردازند و مديران واحدها سعي کنند با ايجاد رشته هاي جديد و مطابق با نياز منطقه و انجام تحقيقات و پژوهش هاي گوناگون سطح کيفي واحد تحت کنترل خويش را ارتقاء بخشند. از ديگر فوايد شيوه مديريت کنوني دانشگاه آزاد اسلامي مشارکت همه افراد دانشگاه در مديريت آن است ناگفته پيداست که بهره گيري از افکار گوناگون مي تواند باعث ترقي و پيشرفت يک سازمان گردد. به نظر مي رسد الگوي مديريت دانشگاه آزاد مي تواند الگويي براي مديريت بهينه باشد. مديريتي که با نيازهاي روز سازگار است و پيشرفت يک سازمان را موجب مي شود