کمی بیشتر از مدیریت بازرگانی

سیستم اطلاعات جغرافیایی (‌GIS)
نویسنده : علی ایرانمنش - ساعت ۸:٤۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۳/٢
 

تعریف GIS

 

مبانی GIS برای بار اول در اوایل دهه 1960 مطرح شد و اولین سیستم با نام CGIS در سال 1964 به اجرا درآمد.

در اواخر  1980 با گسترش سخت افزار و نرم افزار، استفاده از GIS نیز گسترش پیدا کرد.

 

تعاریف متعددی از GIS ارائه شده است که بوسیله هریک از تعاریف یک درک و احساس شخصی و منحصر به فرد استخراج می شود . اما اگر بخواهیم تعریفی کامل داشته باشیم می توانیم به نظر آقای ریو (Reeve,1999) توجه کنیم :

 


GIS   ( Geographical Information System)  یا سیستم اطلاعات جغرافیایی در واقع علم ، فن و هنر مدیریت اطلاعات جغرافیایی است که مدیران ، برنامه ریزان و متخصصان را قادر می سازد تا در زمینه اخذ ، ذخیره سازی ، بهنگام سازی ، بازیافت و ویرایش ، پردازش ، مدلسازی ، حمل داده ها و اطلاعات بطور ساده ، جستجو و ساخت بانک اطلاعاتی ، نمایش و کاربرد اطلاعات مکان مرجع در فرمت های متنوع متنی ، گرافیکی  و رقومی        ( دیجیتال ) در مقیاس های متناسب پرداخته تا اطلاعات مفید و مورد نیاز را برای مدیریت بهینه منابع و امکانات را فراهم نماید .

موانع و معضلات GIS

   - محدودیت های سازمانی، شامل نیاز به توسعه منابع انسانی، توسعه تجهیزات و نیاز به آموزش و ایجاد تخصص های جدید.

     - عدم شناخت کافی از این سیستم

- عدم وجود نقشه مبنا (نقشه مادر) و مشکلات جمع آوری اطلاعات و عدم وجود استاندارد تهیه نقشه و    اطلاعات
-
عدم دسترسی به سخت افزار و نرم افزار مناسب در سازمان

- عدم سازگاری با سیستم های موجود (قدیمی)

- عدم هماهنگی در تولید و بهره برداری و همچنین نیازسنجی در داخل مجموعه و بسیاری از سازمان ها
-
محدودیت های مالی، مدیریتی، فرهنگی و سازمانی

- سریعاً دچار تغییر و تحول می شود و هر روز سیستم ها و نرم افزارهای جدیدی وارد بازار می شوند
 -
کمبود کارشناس متخصص (بها ندادن به امر آموزش و عدم سرمایه گذاری کافی)

 

 

 

عناصر و مولفه های GIS

 

1.       سخت افزار ( Hardware )

 

شبکه های GIS شامل تعدادی X-Station , Work-Station ، کامپیوترهای شخصی ، چاپگر و پلاتر هستند.

2.       نرم افزار ( Software )

 

به منظور استفاده بهتر از یک GIS استفاده از نرم افزارهای به روز توصیه می شود مانند :

JT Maps , Arcgis , ArcSDE , ArcCatalog , Map Objects , Arcinfo , Arcveiw , Arcinfo Mapinfo , ILWIS , Geomatica , Autocad Map , Arc Tool Box , CAT-5 .

3.       داده ( Data )

 

داده ، قلب پایگاه اطلاعاتی است . در GIS به سوالاتی از قبیل "چه شکلی است؟" ، "کجاست؟"                     و "چگونه به دیگر اشکال مرتبط می شود؟" پاسخ داده می شود .

4.      کاربر( User )

 

وظیفه کابر در GIS کسب مهارت در انتخاب و استفاده از ابزارها در یک سیستم اطلاعات جغرافیایی و شناخت کافی از اطلاعاتی که استفاده می شوند ، می باشد .

5.      روش ها ( Methods )

 

شیوه های صحیح به کارگیری اطلاعات در جهت رسیدن به اهداف ویژه در یک سیستم اطلاعات جغرافیایی از مهمترین مولفه های آن است .

 

تکنولوژی های استفاده شده در GIS

 

-         Global Positioning System(GPS)

-         Remote Sensing(RS)

-         Geographical Information System(GIS)

 

 

 

 

فرایند تحلیل داده ها در GIS

 

فرایند تحلیل داده ها در GIS  سیری منطقی دارد ؛ بدین صورت که 1- داده ها وارد سیستم می شوند ،       2- مدیریت شده سازمان دهی می گردند ، 3- مورد پردازش و تحلیل قرار می گیرند و 4- نهایتا تبدیل به خروجی می شوند .

 

قابلیت های GIS

 

-         جمع آوری ، ذخیره ، بازیابی و آنالیز اطلاعات با حجم زیاد

-         برقراری ارتباط بین اطلاعات جغرافیایی ( نقشه ها ) و اطلاعات غیر جغرافیایی ( جداول اطلاعاتی )

-         آنالیز اطلاعات جغرافیایی با استفاده از اطلاعات غیرجغرافیایی

-         انجام طیف وسیعی از تحلیل ها

-         دقت ، کارایی ، سرعت عمل ، بهنگام سازی آسان داده ها

-         انجام محاسبات مختلف

-         ردیابی و بررسی تغییرات مکان های جغرافیایی در طول زمان

-         مکان یابی پروژه های مختلف

 

کاربردهای GIS

 

-         زمین شناسی

آنالیز اطلاعات زمین شناسی در یک منطقه چه به منظور اکتشافات معدنی نفت و چه سایر اهداف . یک زمین شناس با مرتبط کردن داده های گوناگون مختلف زمین شناسی ، به دنبال یافتن ستختارهای مفید زمین شناسی در یک ناحیه است .

-         محیط زیست

بررسی میزان آلودگی آب ، خاک ، هوا و در نهایت تهیه نقشه هایی جهت حفاظت از محیط زیست .

-         منابع آب

کشف منابع زیرزمینی و بررسی آبهای سطحی و زیرزمینی

-         کشاورزی و کاربری اراضی

داده های مربوط به کاربری اراضی و هواشناسی حاصل از ماهواره ها ، اندازه گیری های زمینی و اطلاعات مربوط به محصول سال قبل ، همه با هم برای پیش بینی میزان یک یا چند محصول در یک منطقه       می توانند آنالیز شوند .

 

-         کاربردهای شهری

جمع آوری ، بروزرسانی ، پردازش و توزیع داده های مربوط به زمین های شهری بطور سیستماتیک ، تصمیم گیری های اقتصادی ، قانونی و فعالیت هایی از قبیل توسعه شهرسازی و برنامه ریزی شهری

-         مدیریت بحران

کمک به کاهش تلفات بلایای طبیعی مانند زلزله ، سیلاب و ریزش کوه  و حتی اتخاذ تصمیماتی برای جلوگیری از چنین وقایعی . همچنین هنگام وقوع حوادث مختلف ، GIS می تواند نقش قابل توجهی در مدیریت بحران داشته باشد .

 

-         نظامی

استفاده گسترده در برنامه ریزی امور نظامی

-         تجارت

کمک به تعیین محل ها و سیستم های تحویل مناسب در امور تجاری ( کمک به JIT ) ؛ تعیین مسیر ترانزیت کالا ، تعیین موقعیت مناسب برای احداث جاده ها ، خطوط نیرو و کابل های مخابراتی

 

ترکیب تصاویر ماهواره ه ای و GIS

 

با ترکیب تصاویر ماهواره ای (با رزلوشن بالا)  و GIS ، نقشه هایی با مقیاس های بسیار مطلوب می توان تهیه کرد .

GIS  در راستای مدیریت منابع طبیعی ، با سنجش از راه دور می تواند در زمینه های زیر مورد استفاده قرار گیرد:

-         آنالیز حوادث طبیعی شامل فرسایش خاک ، سیلاب ، خشکالی و ...

-         مدیریت آبخیزداری

-         مطالعه کاربردی زمین در توسعه کشاورزی

-         پیش بینی میزان تولید محصولات کشاورزی و پیش بینی سود ( Cash Flow )

 

DBMS  و  GIS

 

GIS  یکی از خویشاوندهای مهم (DBMS) Data Base Management System می باشد . DBMSسیستم های کامپیوتری هستند که برای نظارت و کنترل بر هر نوع داده دیجیتال مورد استفاده قرار می گیرند. داده های مکانی (جغرافیایی) به روش های گوناگون سازماندهی می شوند که این امر به روش      جمع آوری ، نحوه دخیره و مقدار تفسیر اضافه شده به آنها و همچنین هدف جمع آوری آنها بستگی دارد.

مدل های وکتوری یا برداری(Vector Based) و رستری(Raster Based) ، طرح های کلی شناخته شده متداول برای سازماندهی داده ها در یک "سیستم اطلاعات جغرافیایی" هستند . مدل وکتوری ، جهان را به نقاط ، خطوط و نواحی محصور شده به وسیله خطوط تقسیم می کند در حالی که مدل رستری ، سلول ها یا پیکسل ها را به عنوان واحدهای مکانی مورد استفاده قرار می دهد.

 

پایگاه داده ، مجموعه ای از داده های وابسته به یکدیگر و هر چیزی است که برای نگهداری و استفاده از آنها لازم است .

اما سیستم مدیریت پایگاه داده ، مجموعه ای از نرم افزارها برای ذخیره ، ویرایش و بازگرداندن داده ها و نیز اداره پایگاه داده می باشد. در یک سیستم اطلاعات جغرافیایی ، DBMS ممکن است داخلی ( استفاده از محیط داخلی) و یا خارجی ( اتصال به محیط خارجی ) باشد .