کمی بیشتر از مدیریت بازرگانی

کاستی های آئین نامه انتخاب نخبگان
نویسنده : علی ایرانمنش - ساعت ٦:٤۸ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٦/۱٢/٧
 

*این مقاله در شماره چهل وهفتم ماهنامه خواندنی  به چاپ رسیده است*   

        

   کاستی های آئین نامه انتخاب نخبگان

یکی از اقدامات مؤثر و قابل تقدیر دولت، تشکیل « بنیاد ملی نخبگان » است که با تأکید مقام معظم رهبری و بمنظور « استفاده صحیح و مناسب از ظرفیتهای علمی نخبگان در راستای توسعه کشور و لزوم حرکت انقلابی در مسیر رفع موانع و مشکلات تولید دانش و جنبش نرم افزاری(۱)» پا به عرصه وجود گذاشت.

 


اهداف، وظایف و ترکیب اعضای حقوقی این بنیاد، پیام آور آینده ای روشن برای جامعه علمی ایران است و با این وجود انتظار می رود این بنیاد بتواند به اهداف متعالی خود دست یابد.

« آئین نامه احراز استعدادهای برتر و نخبگی » نیز از دیگر نکات مثبتی است که در مجموعه بنیاد ملی نخبگان می توان به آن اشاره کرد. ولی به نظر می رسد این آئین نامه برای اینکه بتواند بنیاد را به اهداف خود برساند نیاز به تقویت دارد.

این تقویت علاوه بر آنکه بنیاد را نسبت به تغییرات و نیازهای جدید پاسخگو می کند باعث می شود نخبگان، با دقت بیشتری شناسایی شده و به جامعه معرفی گردند.

در ادامه مواردی که برخی تغییرات را در « آئین نامه احراز استعدادهای برتر و نخبگی » توجیه می کند بررسی می کنیم.

الف- شاید یکی از نکات مهمی که بررسی مجدد این آئین نامه را ضروری می سازد « عدم تعیین شرایط احراز استعداد برتر » باشد.

با وجود اینکه در آئین نامه، تعاریف جداگانه ای برای « استعداد برتر »(۲) و « نخبه »(۳) در نظر گرفته شده است ولی در ماده 4 این آئین نامه، بین شرایط احراز « نخبگی » و « استعداد برتر » هیچ تفکیکی مشاهده نمی شود. در واقع شرایط احراز « استعداد برتر » مسکوت مانده است.

این عدم تفکیک باعث می شود آئین نامه در مقابل نیازها و موقعیت های جدید، توانایی پاسخگو بودن را نداشته و از جامعیت لازم نیز برخوردار نباشد.

ب- نکته دیگر که آئین نامه فعلی را به سمت تغییر راهنمایی می کند « عدم معرفی نفرات برتر آزمونهای ورودی دانشگاهها در مقطع تحصیلات تکمیلی » به عنوان نخبه است.

گرچه بسیاری معتقدند با تکیه صرف بر نمرۀ افراد در کنکور نمی توان نخبه را از غیر نخبه تمییز داد ولی از طرف دیگر نیز نمی توان نفرات برتر کنکور در مقاطع مختلف را خارج از دایره نخبگی قرار داد.

ج- مورد دیگری که بر لزوم تقویت آئین نامه تأکید می کند موضوع « نخبگان مدیریتی » و « نخبگان سیاسی » است.

بر طبق فرمایشات مقام معظم رهبری « مدیریت تحولات کشور باید در دست نخبگان باشد. » از سوی دیگر مدتی است در محافل دانشگاهی بحث « نخبگان سیاسی » و « نخبه پروری سیاسی » دنبال می شود.

با عنایت به مقوله « نخبگان مدیریتی » ضرورت انتصاب نخبگان در جایگاهی شایسته، از دو جهت روشن می شود اولاً سیستم مدیریتی ایران از ضعف در نهادینه کردن « شایسته سالاری » همواره رنج برده و دوم اینکه نیازهای کشور و الزامات برنامه ها و اهداف متعالی و دست یافتنی نظام ( مانند سند چشم انداز بیست ساله ) بر این نکته تأکید می کند.

موضوع نخبگان سیاسی نیز از دیگر مواردی است که جای خالی آن در آئین نامه احراز نخبگی احساس می شود.

اما نکته قابل تأملی که در اینجا مطرح می شود، الزام استفادۀ سازمانها و نهادهای دولتی از نخبگان مدیریتی است. بطور نمونه هیچ یک از آگهی های جذب نیرو که از طرف نهادها و سازمان های دولتی منتشر می شود، اثری از وجود اولویت برای بکارگیری نخبگان وجود ندارد. البته امید می رود با توجه به ترکیب اعضای بنیاد و بویژه حضور شخص ریاست محترم جمهور در آن، این الزامات نیز تدوین و ارائه گردد و زمینه برای فعالیت نخبگان در عرصه های مدیریتی و تصمیم سازی کشور فراهم آید.

 

--------------------------------------------------------------------

 

1. اساسنامه بنیاد ملی نخبگان

2. « استعداد برتر » به فردی اطلاق می شود که بصورت بالقوه نخبه بودهولی هنوز زمینه لازم برای شناسایی کامل و یا بروز استعدادهای ویژه او فراهم نشده است.

3. نخبه کسی است که اثرگذاری وی در تولید و گسترش علم و فن آوری و فرهنگ سازی و مدیریت کشور حسوس باشد و هوش، خلاقیت، کارآفرینی و نبوغ فکری وی در راستای تولید و کسترش دانش و نوآوری موجب سرعت بخشیدن به رشد و توسعه علمی و اعتلای جامعه انسانی کشور گردد.